O tym jak ważną rolę odgrywa zarządzanie kryzysowe pokazała ostatnia powódź. We wrześniu 2024 r. mieszkańcy południowej Polski mogli się o tym przekonać na własnej skórze. Brzmi może dramatycznie, ale tak to właśnie odczuli i odczuwają nadal ofiary tego żywiołu, czyli bezpośredni świadkowie tamtych wydarzeń. Trzeba mieć świadomość, że kryzysowa sytuacja nie kończy się wraz powodzią. Po opadnięciu wody zarówno poszkodowani mieszkańcy zalanych terenów, jak i miejscowe władze oraz służby zderzają się z kolejnymi problemami, które są konsekwencją powodzi. Wówczas opada zasłona bezlitośnie ukazująca wszystkie braki, uchybienia i niedociągnięcia zarządzania kryzysowego. Tymczasem prognozy są bezlitosne – na skutek zmian klimatycznych (i nie tylko) powodzie będą nas nawiedzać coraz częściej. Czy jesteśmy na to przygotowani?
Dziedziny składające się na zarządzanie kryzysowe
Na zarządzanie kryzysowe składa się szereg dziedzin i zważywszy na coraz to nowe wyzwania z pewnością nie jest to katalog zamknięty. Obejmuje bowiem swoim zakresem:
- zagadnienia z poszczególnych dziedzin prawa, jak np. prawo administracyjne, prawo wodne, ustawę o samorządzie gminnym, znajomości zadań poszczególnych służb (choćby w celu zapewnienia sprawnej koordynacji), ustawy o obronności kraju (uczestnictwo wojsk, w tym wojsk chemicznych i wojsk obrony terytorialnej);
- a także wymaga znajomości i umiejętności z zakresu psychologii i zarządzania, co ma ogromne znaczenie jeśli chodzi o przywództwo, przekazywanie informacji, delegowanie zadań, zapewnienie sprawnej komunikacji.
Zarządzanie kryzysowe jako proces
Zarządzanie kryzysowe nie może kończyć się na formalnej procedurze. Jest to proces składający się z poszczególnych etapów, z których każdy odgrywa istotną rolę. Te etapy to: zapobieganie, przygotowanie, reagowanie, odbudowa. Na każdy z tych etapów składają się określone cykle, które charakteryzują się określonymi zadaniami, działaniami.
Proces zarządzania kryzysowego w przypadku powodzi
Każdy z etapów zarządzania kryzysowego ma istotne znaczenie. Niedociągnięcia, uchybienia w ramach jednego z etapów przedkłada się na pozostałe, a w konsekwencji na cały proces zarządzania kryzysowego.
Najczęściej w przypadku powodzi wymienia się jako najistotniejsze etapy przygotowania i reagowania. Na przygotowanie składa się przede wszystkim zapewnienie wystarczającego wyposażenia magazynów powodziowych (zadanie własne gminy), sprawnego systemu ostrzegania zapewniającego dotarcie do każdego z mieszkańców, zapewnienie sprawnej ewakuacji ludności, a także odpowiednio wcześniej ewakuacji/ zabezpieczenia zwierząt, wyznaczenie miejsc do zabezpieczenia pojazdów, zapewnienie sprawnej komunikacji, itp. Etap reagowania to przede wszystkim działania mające na celu niedopuszczenie do wystąpienia sytuacji kryzysowej, a w przypadku gdy jest to niemożliwe – zminimalizowania jej skutków.
Znaczenie procesu odbudowy na przykładzie powodzi
Doświadczenia i skutki ostatniej powodzi bardzo wyraźnie eksponują znaczenie ostatniego etapu zarządzania kryzysowego jakim jest ODBUDOWA. Prawdziwy dramat ludzi zaczyna się wówczas gdy woda opadnie. Jest to najdłuższy etap, w którym zarówno mieszkańcy zalanych terenów jak i przedstawiciele lokalnej władzy muszą zmierzyć się z dramatyczną rzeczywistością. Dla wielu ludzi to utrata poczucia bezpieczeństwa, swojej strefy komfortu. Jak można bowiem inaczej określić utratę całego dorobku, inwestycji, upraw, biznesów, walkę z ubezpieczycielami? Do tego dochodzą jeszcze zagrożenia epidemiologiczne.
Na tym etapie – gdy opadnie już adrenalina związana z samą powodzią , pojawiają się skutki w postaci chorób, traumy i innych kryzysów psychologicznych. Dlatego tak istotne są na tym etapie działania związane z budową infrastruktury przeciwpowodziowej oraz naprawy dotychczasowej infrastruktury jak drogi czy mosty. Powyższe stanowi ważny czynnik psychologiczny – poczucie, że odbudowa jest możliwa i przede wszystkim – że odbudowa ma sens.
Pozostawienie ludzi samym sobie to pozbawienie ich poczucia bezpieczeństwa i odebranie poczucia sensu odbudowy. Czy może to nam być obojętne ? Jest to również czas na podsumowanie przez służby i władze działań oraz wyciągnięcie wniosków na przyszłość – co trzeba usprawnić dla jeszcze lepszego zarządzania kryzysowego. Zawsze jest jeszcze coś do poprawienia, bowiem z każdą sytuacją kryzysową pojawiają się nowe wyzwania. Nauka – to także jeden z istotnych elementów zarządzania kryzysowego.
Podsumowanie
Najwyższa pora więc aby dostrzec istotną rolę zarządzania kryzysowego. Dynamicznie zmieniający się świat oraz klimat gwarantują nam niestety zagrożenia w postaci powodzi, pożarów itp., które stawiają osoby zajmujące się zarządzaniem kryzysowym wobec nowych wyzwań – aby im podołać konieczne jest kształcenie specjalistów administracji z dziedziny zarządzania kryzysowego, jak również – jak wynika z ostatniej powodzi – z innych dziedzin administracji jak np. z zakresu zarządzania gospodarką wodną. Ta ostatnia, niedoceniana dziedzina okazuje się być istotna i w niedługim czasie może być poszukiwana na rynku pracy.
