Komunikowanie się w społeczeństwie wiedzy XXI wieku. Edukacja XXI w. (t. 1/25)

Autor: Andrzej ZDUNIAK, Natalia MAJCHRZAK  (redakcja naukowa)
Tytuł: Komunikowanie się w społeczeństwie wiedzy XXI wieku. Edukacja XXI w. (t. 1/25)
Wydawnictwo: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bezpieczeństwa w Poznaniu
Rok wydania: 2011
ISBN: 978-83-61304-38-8
Okładka: miękka
Recenzenci: prof. dr hab. inż. Jarosław WOŁEJSZO, prof. dr hab. Zbigniew ZALEWSKI
Wersja elektroniczna: Zobacz

Wprowadzenie: 

Kilku mędrców-ślepców wyruszyło za miasto, aby wreszcie dać dokładny opis słonia, ponieważ zwierzę to właśnie przybyło w okolice miasta. Jeden z nich, który dotknął nogi słonia, rzekł: – Słoń jest długi i pionowy, lekko porowaty. Drugi, który złapał za trąbę słonia, rzekł: – Słoń jest giętki i wijący się. Trzeci, trzymający ucho słonia, powiedział: – Nie,
to wszystko teoria, słoń jest płaski, falujący. Wszyscy mieli rację.

Z opowieści sufickich

     Powyższa historia trzech mędrców doskonale obrazuje kwestię, która we współczesnym społeczeństwie stała się przedmiotem wielu badań i refleksji,  a mianowicie proces komunikowania się w XXI wieku. To zagadnienie jest o tyle ważne, że dziś, kiedy mamy do dyspozycji coraz to nowsze sposoby porozumiewania się, tylko z pozoru jest nam łatwiej. Bariery komunikacyjne nie zmieniły się tak bardzo, a co istotne, pojawiły się kolejne. W przytoczonej powyżej historii można zatem dostrzec problem, z którym bardzo często stykamy się na co dzień, a mianowicie – jak skutecznie przekazać komunikat? W zależności bowiem od tego, „za jaką część słonia złapiemy” – posługując się słowami opowieści sufickiej, taka będzie nasza interpretacja i postrzeganie rzeczywistości, której sens przekażemy kolejnym osobom. Idąc dalej, w zależności od środków komunikacji, jakie dobierzemy, aby przekazać komunikat, możemy być także różnorodnie odebrani przez innych. Subiektywnie przekazywany komunikat jest także subiektywnie interpretowany, a zatem pojawiają się kolejne możliwości odmiennego rozumienia tego samego komunikatu, których może być nieskończenie wiele. Jedni zwrócą uwagę tylko na słowa, inni na intonację, jeszcze inni na gesty, mimikę czy inne elementy pozawerbalne. Wielu badaczy zajmujących się procesem komunikacji twierdzi, że, aby przekazać skuteczny komunikat (czyli taki, jaki sobie zakładaliśmy) należy przede wszystkim rozmawiać, wzajemnie wymieniać się rolą nadawcy i odbiorcy. Nawiązując jeszcze do wspomnianej opowieści, można by rzec, że przedstawieni w niej mędrcy w ogóle ze sobą nie rozmawiali i z tego powodu każdy z nich odmiennie rozumiał przekazywany komunikat. To właśnie dzięki sprzężeniu zwrotnemu możliwa jest taka komunikacja, w której minimalizuje się bariery komunikacyjne właśnie poprzez wymianę poglądów, wzajemne poznawanie siebie i dochodzenie do konsensusu.

Nie bez przyczyny można się tu odnieść do etymologii słowa komunikować, które pochodzi od łacińskiego słowa communico, communicare oznaczającego nic innego, jak czynić wspólnym, połączyć; udzielić komuś wiadomości, naradzać się.[1] A zatem, żeby dobrze zrozumieć przekaz, należy „uwspólnić swoje poglądy”,  a więc je wypowiedzieć, skonfrontować z poglądami rozmówcy, wymienić opinie i wtedy dopiero wyciągać jakieś wnioski z konwersacji. Zazwyczaj wygląda to w ten sposób, że „łapiemy tylko za trąbę” i jesteśmy gotowi sformułować swoje zdanie. Tymczasem należy wziąć pod uwagę szereg różnych czynników, które mają niebagatelny wpływ na sens komunikatu. Są to na przykład sygnały werbalne, niewerbalne (rozpatrywane całościowo, a nie w izolacji), samopoczucie rozmówcy, jego nastrój, sytuacyjność i wiele innych.

Dlatego też tegoroczny tom monografii naukowej „Edukacja XXI wieku”  – Komunikowanie się w społeczeństwie wiedzy XXI wieku, został poświęcony zagadnieniu porozumiewania się ludzi między sobą i pokazuje, jak bogaty  i niewyczerpany jest jego zakres. Interesują się nim bowiem nie tylko teoretycy  i badacze procesu komunikacji, ale również osoby, które chciałyby usprawnić swój sposób komunikowania się, a zatem niezwiązane z komunikacją w sensie naukowym. W obecnych czasach jest to temat niezwykle ciekawy, którym z roku na rok interesuje się coraz więcej osób.

Chęć zmierzenia się z jakże szerokim obszarem badawczym pokazali Autorzy monografii, a owocem ich merytorycznych dyskusji, badań i refleksji jest niniejszy, dwudziesty piąty już tom z cyklu „Edukacja XXI wieku”. Obrazuje on wielość spojrzeń na niejednokrotnie te same procesy komunikacyjne i pozwala dostrzec
w nich, niezwykle istotne, sprzężenie zwrotne. Jest ono swoistą rozmową, wymianą ról, które w rezultacie pozwalają czytelnikowi na wyciagnięcie wniosków  i zbudowanie własnego zdania. I dlatego też, dzięki temu interaktywnemu charakterowi niniejszego tomu, możemy z największą przyjemnością zaprosić czytelników do zagłębienia się w niezwykle interesujące zagadnienia. Różnorodność poruszonych w nim kwestii oraz ujęć sprawia, że z pewnością każdy znajdzie w nim coś dla siebie.

Począwszy od edukacji jako procesu wielorakiego komunikowania się, poprzez porozumiewanie się w relacjach osobistych i zawodowych oraz media w procesie komunikowania się, a kończąc na porozumiewaniu się w sytuacji kryzysu i zagrożenia można stwierdzić, że wieloaspektowość to dominująca
cecha tomu, który oddajemy w ręce czytelników. Rozpoczyna go niezwykła refleksja i przekrojowe ujęcie zagadnienia procesu komunikacji w odniesieniu do Internetu jako narzędzia w aspekcie globalnym. Autorzy pierwszego rozdziału tomu dotyczącego edukacji poruszają kwestie kompetencji komunikacyjnych  i dydaktycznych nauczycieli, społeczno-retorycznego aspektu zmian zachodzących w komunikacji, umiejętności negocjowania potrzebnych każdemu dydaktykowi,  a także właściwości pośredniej komunikacji interpersonalnej oraz czynników wspomagających edukację szkolną. Szeroki repertuar zagadnień poruszonych  w drugim rozdziale także pozwoli czytelnikom rozpoznać różnorodne spojrzenia na proces komunikacji w kontekście stosunków osobistych i zawodowych. Jego Autorzy omówili między innymi problemy, jakie ma młodzież, z poprawnym redagowaniem tekstów i wpływ Internetu oraz innych narzędzi komunikacji  na ten stan rzeczy; zagadnienia manipulacji i perswazji stosowane przez  młodzież w relacjach z rodzicami, a także potrzebę prowadzenia dialogu międzypokoleniowego.

Z kolei trzeci rozdział tomu poświęcony mediom zawiera między innymi ciekawe publikacje dotyczące społeczności internetowych i ich udziału w procesie komunikowania się; bezpieczeństwa sieciowego w kontekście regulacji Unii Europejskiej; metodyki tworzenia kursów e-learningowych; Akademickiej Biblioteki Cyfrowej jako nowej jakości w dostępie do literatury fachowej dla studentów z dysfunkcją wzroku, a także portali społecznościowych i problemu uzależnienia od Internetu. Czwarty i ostatni rozdział naszej monografii dotyczy komunikowania się w sytuacji kryzysu i zagrożenia, a zatem czytelnik zainteresowany tą tematyką będzie mógł poznać różne poglądy na temat form i sposobów porozumiewania się w sytuacjach kryzysowych; szumu komunikacyjnego i jego wpływu na przebieg sytuacji kryzysowej; wybranych aspektów teleinformacyjnych w sytuacji kryzysu oraz zagrożenia, a także organizacyjno-prawnych aspektów komunikacji na podstawowych szczeblach zarządzania. Z czwartym rozdziałem niejako wiąże się bogate merytorycznie zakończenie dotykające również problemu kryzysu i zagrożenia, ale w kontekście komunikacji międzykulturowej.

Wszystkim Autorom tekstów, które znalazły się w naszej monografii naukowej serdecznie dziękujemy za podjęty dialog oraz przedstawienie swoich refleksji i przemyśleń na temat jakże niezwykle popularny i to nie tylko w edukacji XXI wieku, ale również w każdej dziedzinie naszego życia, a to dlatego, że to właśnie od komunikacji wszystko się zaczyna… Niezwykle ciepło dziękujemy również Recenzentom niniejszego tomu: Panu prof. dr hab. inż. Jarosławowi WOŁEJSZO oraz Panu prof. dr hab. Zbigniewowi ZALEWSKIEMU za bogate merytorycznie i skłaniające do głębszego zastanowienia się nad omawianą tematyką refleksje.

Natalia MAJCHRZAK
Andrzej ZDUNIAK